Rozprawa habilitacyjna Andrzeja Pawłowskiego o twórczości Gombrowicza :

Witolda Gombrowicza teatr międzyludzki. (Gra między psychologiem a reżyserem)

„Sztuka powinna wydobyć to tylko, co zawiera się

już potencjalnie w aktorach jako ludziach żywych

mających własną skalę możliwości”

Witold Gombrowicz ”Pornografia”

Witold Gombrowicz napisał tylko trzy i pół teatralnej sztuki, w tym jedną genialną – „Ślub” i, najważniejsze w jego spuściźnie artystycznej, cztery powieści, z których dwie mogłyby wstrząsnąć światem, gdyby świat je dokładnie przeczytał, oraz trzy tomy fascynujących esejów – nie był więc w ścisłym znaczeniu człowiekiem teatru, dramaturgiem, dostawcą teatralnych sztuk, kokieteryjnie twierdził nawet, że teatru nie lubi. ( Ale jakiego teatru ? Przecież w tym stwierdzeniu mowa jest o przedstawieniach odgrywanych na scenie, przez aktorów w komercyjnym warszawskim teatrze międzywojennego okresu, nie zaś o Teatrze, jako sposobie komunikowania się ludzi pomiędzy sobą.).

Był natomiast artystą, który swój zdecydowany i głęboki pogląd na świat wyrażał zarówno przez sposób życia, jak i literackie utwory, które tworzył, aby ten swój pogląd innym ludziom przedstawić ku uwadze i rozwadze. Wszystko, co pisał przez całe życie, było zawsze zapisem Międzyludzkiego Teatru, wielkim teatrem zmagania się ludzi ze sobą i pomiędzy sobą o wartości podstawowe – wolność, autentyczność, prawdę. Paradoksalnie więcej teatru jest nawet w jego powieściach niż w dramatach, a w każdym razie, w powieściach jest teatr, głębiej przedstawiony i głębiej sięgający spraw i podstawowych, i ostatecznych dla kondycji człowieka żyjącego między innymi ludźmi. Tak też żył w świecie rzeczywistym, w swoim tragicznym świecie walki o uznanie i zrozumienie. Wszyscy ludzie, którzy go osobiście znali podkreślają, że spotkania z Witoldem Gombrowiczem zawsze bywały fascynujące ( …)