Bogusław Jasiński : Wstęp do Kwestii Teatru – wykład

Od metafizyki do sztuki – z badań nad ontologią teatru nowożytnego.

Część pierwsza: Kilka uwag filozoficznych o narodzinach teatru z ducha tragedii

Ten tytuł, który mi się przed chwilą napisał jest świadomie dwuznaczny. Dwuznaczność ta tkwi w słowie “tragedia”. Można je bowiem rozumieć jako określenie jednego z rodzajów literackich i zapewne takie jest pierwsze skojarzenie czytającego, ale można również poprzez nie rozumieć po prostu jakieś wydarzenie, które miało kiedyś miejsce, i które trwale odcisnęło się w świadomości jednego lub wielu ludzi. I chociaż nikt nigdy wprost o tym nie powiedział, to jednak świadectwa tego zaiste “tragicznego”, czyli znaczącego, zdarzenia co i rusz odnajdujemy bądź to w przedmiotach, bądź to w zapiskach przez ludzi pozostawionych. Mówiąc już dokładniej i poważniej: to są te odciśnięte przez nas w kulturze ślady owego fundamentalnego dramatu, który rozegrał się tak dawno, że sami już nie wiemy kiedy; dramatu odejścia Boga od nas albo też – jak kto woli – naszego oderwania się od Stwórcy: decyzji, kiedyś właśnie świadomie podjętej, by pójść własną drogą, znaczoną jakby nową wiarą, a mianowicie wiarą w moc i potęgę własnego rozumu. Można by tu zapewne mówić o jakimś micie “założycielskim”, kładącym podwaliny pod całą naszą cywilizację, a który m.in. przekazany został poprzez podanie o Raju i dziejach jego utraty przez człowieka, ale także poprzez chociażby opisanie historii Odysa, tego dziwnego bohatera Arkadii greckiej, który jako jedyny z tamtych bohaterów utracił swe miejsce w porządku całego bytu i dlatego ciągle jest w drodze, i jednocześnie który – jako pierwszy z całej plejady tamtych opisanych postaci – potrafi robić właściwy użytek z własnego rozumu przeciwstawiając go prymitywnej sile fizycznej innych. To doprawdy są zadziwiające analogie, których wspólnym mianownikiem być może jest właśnie ten “założycielski” mit, który traktuje ni mniej ni więcej jak tylko o narodzinach człowieka nowożytnego ( …)