JAK 

JEST MOŻLIWY

duch eposu

W SZTUCE

TEATRALNEJ

SZEKSPIR

PRAWDZIWY

EWOLUCJA

OD OBYCZAJOWOŚCI

DO METAFIZYKI

O Szekspirze wszyscy słyszeli, ale czy dobrze znamy jego twórczość i istotę jego dzieł? Często polegamy na uproszczonych i banalnych interpretacjach jego utworów, nieuwzględniających aktualnych badań nad twórczością mistrza ze Stratfordu (ktokolwiek był ich autorem w rzeczywistości!).

WILLIAM SHAKESPEARE

(forma spolszczona: Szekspir)

.

I tak nagminnie powielane są określenia – „komedie” dla utworów późnego okresu twórczości – mówimy tu choćby o „ Wszystko dobre, co się dobrze kończy” oraz „Miarce za miarkę” (a cóż komediowego jest w „Miarce za miarkę” jednej z najbardziej okrutnych szyderstw z ludzkiej hipokryzji?) – o wiele trafniejsze jest nazywanie ich „sztukami problemowymi”, bo obraz świata i ludzi, jakie przedstawiają, daleki jest od komediowości, także i wczesnych dzieł Szekspira, a bliższy przecież np. „Makbetowi” (także powstałym w najświetniejszych latach twórczości: 1600-1612), który mówi:

.

„Życie jest cieniem ruchomym jedynie,

Nędznym aktorem, który przez godzinę

Pyszni i miota się po scenie, aby

Umilknąć później na zawsze; jest bajką

Opowiedzianą przez głupca, pełnego

Furii i wrzasków, które nic nie znaczą.”

(akt V sc. 5, przekład M. Słomczyński)

]

Powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych pisarzy literatury angielskiej oraz reformatorów teatru. Napisał 38 sztuk, 154 sonety, a także wiele utworów innych gatunków. Mimo że cieszył się popularnością już za życia, jego sława rosła głównie po śmierci, dopiero wtedy został zauważony przez prominentne osobistości. Uważa się go za poetę narodowego Anglii.

Eksperci uważają, że większość swoich prac napisał między 1586 a 1612 rokiem. Przedmiotem ciągłej debaty jest ich chronologia, a nawet kwestia autorstwa większości z nich. Był jednym z niewielu dramaturgów, którzy z powodzeniem tworzyli zarówno komedie, jak i tragedie.

WILIAM SZEKSPIR

BIOGRAFIA

PDF

Link do pobrania dokumentu PDF

z biografią Szekspira

źródło: Wikipedia

TEATR

W CZASACH

SZEKSPIRA

WILIAM SZEKSPIR

BIOGRAFIA

NAJWAŻNIEJSZE

INFORMACJE

źródło: Nasza Historia

WILIAM SZEKSPIR

ŻYCIE

TWÓRCZOŚĆ

KONTROWERSJE

źródło: EduKanał

Dramat szekspirowski vs dramat antyczny.

 

Cenne, acz dyskusyjne, jest tu ( w tym video) porównanie cech dramatu – tragedii greckiej z dramatem – tragedią szekspirowską . Nie zapominajmy, jednak, że twórczość Szekspira ok. 1600 roku wyraźnie ewoluowała w kierunku teatru metafizycznego, w którym znaczącą rolę o odgrywało mierzenie się człowieka ze swoim losem, Fatum właśnie. I to właśnie coraz bardziej zbliżało Szekspira z do istoty greckiej tragedii, w treści a nie w formie. Czymże jest bowiem postać Ducha Ojca Hamleta, jeśli nie fatum, które zawisło nad duńskim królewiczem, i które prowadzi go do zguby ? Albo fatum – wpływ księżyca, który świeci nad Otellem i Desdemoną, wywołując szaleństwo ? A wpływ Saturna boga zazdrości, które każe zabijać żonę i dziecko w „Zimowej opowieści” , choć nie ma ku tej zbrodni żadnych uzasadnionych psychologicznie przesłanek, poza wpływem Saturna ( który zresztą pojawia się jako Czas w roli chóru ( czas, czyli Saturn właśnie) w tej sztuce w odpowiednim momencie. Zresztą w „Zimowej opowieści” równie niezwykłym zdarzeniem jest ożywienie posągu, który został ukryty na 16 lat, Hermiony – żony zazdrosnego króla Sycylii Leontesa, to ci dopiero prawdziwy wyraz Fatum, zresztą wcześniej przepowiedziany !

A „ Burza” pełna czarów, duchów, zaklęć i przepowiedni, czyż nie jest przecież cudownym wyrazem Fatum – no przecież nie jest to sztuka o teatrze, ale o dobrej magii, która przezwycięża słuszną zemstę w myśl postulatów Johna Dee i Różokrzyżowców – Roberta Fludda. A Król Lear, który chciał być wiecznie żywy i kochany, sprzeciwiający się prawom natury, za co ukarany został utratą rozsądku- czyż to nie Fatum skazało go na samotność, opłakiwanie ukochanej a odrzuconej córki i śmierć wśród rozpętanych żywiołów – to Natura, Fatum upomniały się o swoje prawa władzy nad światem. No i Makbet właśnie ( o czym za chwilę poniżej) czyż nie przedstawia nam nicości psychologicznych starań człowieka – naznaczonego jak Edyp – przez Los, czyli Fatum. Warto zwrócić na tę ewolucję treści sztuk Szekspira, bo to objaśnia sens jego dzieł, a przypomnijmy „Wiele jest rzeczy na tym bożym świecie, o których nie śniło się filozofom” ( Hamlet) …

MAKBET

OPRACOWANIE

źródło: lekturek.pl

Świetny spektakl w reżyserii Feliksa Falka ze znakomitą rolą Andrzeja Seweryna – warto zobaczyć! Ryszard III jako potwór, co jest niezgodne z prawdą historyczną, jednak Szekspir tak to napisał – propagandowo dla sławienia dynastii Tudorów (…)

 

oglądaj na: vod.tvp.pl

RYSZARD III

źródło: vod.tvp.pl

PDF

Link do pobrania dokumentu PDF

z omówieniem spektaklu Ryszard III

Film przedstawia teorie, według której za twórczością słynnego dramaturga Williama Szekspira stał ktoś zupełnie inny.

WILLIAM SZEKSPIR

CZY NAPRAWDĘ ISTNIAŁ

źródło: MysteryTV

Doktorat o Szekspirze – Andrzej Pawłowski:

Rzeczywistość i nierzeczywistość w ostatnich sztukach Williama Shakespeare’a.

 

Tematem tej pracy jest próba opisania specyfiki trzech “ostatnich” sztuk Williama Shakespeare`, czyli “Cymbelina”, “Opowieści zimowej” i “Burzy”, napisanych w latach 1609 – 1611.

Pragnę tu zwrócić uwagę na nowe elementy treściowe, które pojawiają się w tych utworach, na kształt fabularny i ich struktur dramaturgicznych tych trzech dramatów oraz na wielość specyficznie używanych przez autora odniesień do świata utopii polityczno-społecznej lub zgoła, magicznej baśni.

Pragnąłbym znaleźć odpowiedź na pytanie, co skłania Shakespeare’a do takiej kompozycji wypowiedzi dramatycznej i poruszania treści, niewątpliwie różnych od jego dotychczasowych zainteresowań. Opiszę także kontekst filozoficzno-kulturowo-historyczny, w którym te sztuki powstały, były prezentowane i współtworzyły ideowy klimat epoki. Mam tu na myśli poglądy prezentowane przez Bractwo Różokrzyżowców oraz ich dążenie do zbudowania zjednoczonej i zreformowanej Europy (co w 1998 roku może mieć dla nas dodatkowy posmak).

Uważam, że to spojrzenie na dziwne “ostatnie” sztuki autora “Hamleta” może je lepiej objaśnić i otworzyć nowe możliwości teatralnej ich interpretacji i inscenizacji, dla potencjalnych realizacji scenicznych. ( cdn…)

RZECZYWISTOŚĆ

I NIERZECZYWISTOŚĆ

PDF

Link do pobrania dokumentu PDF

z pełnym tekstem doktoratu

źródło: Andrzej Pawłowski

WILLIAM SZEKSPIR

PIERWSZE

FOLIO DZIEŁA

WILIAM SZEKSPIR

NAJWIĘKSI

STORYTELLERZY

źródło: FabularnieTV

WILIAM SZEKSPIR

PIERWSZE

FOLIO DZIEŁA

Jedna z najbardziej znanych komedii Williama Szekspira w reż. Zygmunta Hübnera. Złota Setka Teatru Telewizji. „Poskromienie złośnicy” Williama Szekspira to zawiła, pełna przebieranek i qui pro quo opowieść o sekutnicy, którą ujarzmił sprytny młodzieniec (…)

 

oglądaj na: vod.tvp.pl

POSKROMIENIE

ZŁOŚNICY

źródło: vod.tvp.pl

PDF

Link do pobrania dokumentu PDF

z omówieniem spektaklu

źródło: Wikipedia

Teatr Swan w typie teatru elżbietańskiego.

TEATR SWAN

Klasyczna inscenizacja tragedii Szekspira w reż. Jerzego Gruzy, z Bożeną Adamkówną i Krzysztofem Kolbergerem w rolach głównych. Romeo i Julia pochodzą ze zwaśnionych rodów: Montekich i Kapulettich.
O akceptowanym przez obie rodziny ślubie nie może być mowy. W Weronie dochodzi do konfliktu pomiędzy Tybaltem (krewnym Kapulettich) a Merkucjem (przyjacielem Romea). Pojedynek kończy się śmiercią tego drugiego. (…)

 

oglądaj na: vod.tvp.pl

ROMEO I JULIA

źródło: vod.tvp.pl

PDF

Link do pobrania dokumentu PDF

z omówieniem spektaklu

Rysunek autorstwa Roberta Fludd’a, wybitnego Różokrzyżowca, z którym Szekspir zapewne współpracował.

TEATR GLOBE

Sztuka problemowa o manipulacji władzą.

 

„Miarka za miarkę” zaliczana jest do cyklu Szekspirowskich komedii. Zawiera jednak wiele akcentów dramatycznych i wypowiadanych całkiem serio sądów o życiu, władzy, naturze człowieka i dlatego przejęto nazwę „sztuki problemowe”. Dowcip autora zaprawiony jest dużą dawką sarkazmu i goryczy. Problem główny zamyka się w Szekspirowskim memento: „Sama władza nie demoralizuje, stwarza tylko pokusę, a łajdak jej ulega”. Zaiste „ Miarka za miarkę” to świetna sztuka Szekspira ukazująca hipokryzję i zepsucie władzy, bardzo gorzka i bardzo współczesna, prawdziwie „problemowa sztuka”, złośliwie obnażająca naturę ludzką. A spektakl w pogłębionej reżyserskiej interpretacji może i bawić, i przerażać.

 

oglądaj na: vod.tvp.pl

MIARKA ZA MIARKĘ

źródło: vod.tvp.pl

PDF

Link do pobrania dokumentu PDF

z omówieniem spektaklu

“Król Lear” – słuchowisko radiowe, z 1961 roku, według dramatu Williama Szekspira /Shakespeare’a/ z 1605.

W słuchowisku “Fabuła dramatu oparta jest na legendzie o Lirze, mitycznym królu Brytanii. Bezpośrednim źródłem inspiracji była anonimowa sztuka o królu Learze, wystawiana w czasach Szekspira. Król Lear uznawany jest za jedno z największych osiągnięć Szekspira. (…)

KRÓL LEAR

SŁUCHOWISKO

Rysunek autorstwa Roberta Fludd’a – Mikro i Makrokosmos, czyli o tym czy zajmuje się Teatr.

MIKRO-

I MAKROKOSMOS

MAKBET

STRESZCZENIE

LEKTURY

źródło: lekturek.pl

Współczesna rekonstrukcja budynku.

TEATR GLOBE

Powróćmy do „Makbeta”, sztuki napisanej zapewne w najważniejszym okresie twórczości Szekspira w 1605 lub 1606 roku, obok „Króla Leara”, „Otella” i „Miarki za miarkę” ( chronologia powstawania jest tu niezwykle ważna, świadczy bowiem o problemach, z którymi mierzył się autor – problemach zła ukrytego w naturze człowieka ). Jednocześnie wyraźnie zaznacza się tu zwrot w kierunku podejmowania tematów metafizycznych, tzn. takich, które nie dają się objąć zwykłą psychologią bohaterów i zdarzeń, które ich konstytuują. Warto też zwrócić uwagę, iż „Makbet” jest drugą wersją historii króla – mordercy ( mówimy to oczywiście o „Ryszardzie III”), niezwykle bardziej skomplikowaną artystycznie i pełniejszą treści niż sztuka ( jeden z pierwszych jego utworów z 1592 roku) opowiadająca o psychologii zdobywania władzy i eliminowania przeciwników – Ryszard postanawia „stać się w łotrem”, aby wygrywać, podczas, gdy Makbet jest poddany ( wbrew woli) Złu, przez Fatum, które go wybrało. Makbet jest w istocie człowiekiem dobrym i to czyni z niego postać tragiczną, a Ryszard chce być przewrotnym łotrem i tylko pragnie zwyciężać – jego postać jest psychologicznie jednoznaczna ( nawet, gdy śni o zabitych przez siebie ludziach, przez ostatnią bitwą, ma co najwyżej niekomfortowe wyrzuty sumienia), a Makbet popada w szaleństwo, nie mogąc wyzwolić się przekleństwa, które na niego spadło, a którym heroicznie walczy i … musi przegrać jako prawdziwie tragiczny bohater ( podobny bohaterom greckich tragedii, którzy nie mają wyboru):

MAKBET

„ Nadeszła jesień mojego żywota

I oto więdnie; jest jak liść pożółkły;

A oczekiwać też nie mogę wcale

Tego, co starcom winni towarzyszyć:

Czci, posłuszeństwa, miłości i licznych

Przyjaciół. W miejsce ich przekleństwa ciche,

Lecz szczere; także cześć zawarta w słowach:

Tchnienie, któremu biedne serce pragnie

Kłam zadać, jednak nie śmie.”

( akt V sc. 3, przekład M. Słomczyński)

Antagonistą Makbeta nie są ludzie, lecz bóstwa: Hekate bogini nocy i śmierci, której podlegają Siostry Losu (a nie żadne czarownice!), które zawsze przekazują sprawdzające się przepowiednie – nie da się z nimi wygrać, bo to one tworzą Los człowieka (czarownicą natomiast jest Lady Makbet wykonująca swe inkantacje sławiące Zło i bezlitosne okrucieństwo:

„ … Przybądź tutaj, gęsta Nocy,

Spowita płaszczem mrocznych dymów Piekła,

By nóż nie ujrzał rany, którą zada,

I nie przebiło Niebo kołdry mroków,

By „ Stój, stój, krzyknąć.”

( akt I sc. 5, przekład M. Słomczyński)

Tak, „Makbet” nie jest tylko sztuką o żądzach i ambicjach (choć psychologia postaci jest tu i głęboka, i prawdziwa, i ciekawa), ale jest Trwożącą Tragedią Metafizyczną na miarę wielkich Tragedii Greckich, pełną „ furii i wrzasków”, przepowiedni, halucynacji, szaleństwa i wstrząsającą siłą czarnych barw poezji oraz niebanalnych, ostatecznych refleksji o ludzkim Losie w świecie rządzonym przez Zło. To chyba najdoskonalsze ucieleśnienie zasad doświadczania Litości, Współczucia i Trwogi – katharsis, (aby żyć lepiej) – jakie powstało dla Teatru. I proszę nie banalizujmy wielkiej twórczości Szekspira, ale po prostu czytajmy go dokładniej i głębiej – warto! (AP)

1979 videotaped version of Trevor Nunn’s Royal Shakespeare Company production of the play by William Shakespeare. Produced by Thames Television, it features Ian McKellen as Macbeth and Judi Dench as Lady Macbeth. The TV version was directed by Philip Casson.

 

„Makbet” w reżyserii Trevora Nunn’a jest jednym z najlepszy spektakli serii szekspirowskich realizacji Telewizji Thames, ze świetnymi wykonawcami – wersja oryginalna, angielska z roku 1979

MACBETH

IAN MCKELLEN

JUDI DENCH

źródło: Shakespeare Network

This is a chunk of archival gold from British television, circa 1979. As part of an “in-studio master class” on speaking Shakespeare, Ian McKellen talks in depth about the imagery and analysis he used to bring a famous Macbeth speech to life for a production by the Royal Shakespeare Company

To jest fragment złotego archiwum brytyjskiej telewizji , z ok. 1979 roku. Jako część klasy mistrzowskiej mówienia Szekspirem, Ian McKellen (wybitny aktor szekspirowski) mówi o głębi obrazowości i analizy, którą znalazł w sławnym monologu Makbeta , gdy grał tę rolę w Royal Shakespeare Company w 1979 roku.

TOMORROW,

AND TOMORROW

IAN MCKELLEN

ANALYZES

MACBETH’S SPEECH

źródło: Kris Joseph

Wykład Andrzeja Pawłowskiego na temat twórczości Szekspira.

O

SZEKSPIRZE

źródło: Drama kanał

Pomnik Wiliama Szekspira, najwybitniejszego dramaturga wszechczasów, autorstwa Lorda Ronalda Gowera. Monument znajduje się w Stratford-upon-Avon w wielkiej Brytanii. 

POMNIK

SZEKSPIRA